Vì sao chọn bàn ăn gỗ không đơn giản như bạn nghĩ
Tôi làm nghề mộc hơn hai mươi năm, mỗi năm đóng cả trăm bộ bàn ăn cho khách khắp Sài Gòn và các tỉnh lân cận. Điều tôi nhận ra là phần lớn khách mua bàn ăn theo cảm tính. Thấy mẫu đẹp trên mạng là đặt, thấy giá rẻ là chốt, ít ai đo lại phòng nhà mình, ít ai hỏi kỹ đó là gỗ gì, phôi đóng ra sao. Kết quả là bàn về nhà thì kê chật cứng, kéo ghế ra không đủ chỗ đứng dậy, hoặc mặt bàn cong vênh sau một mùa nắng nóng.
Bài này tôi viết đúng theo cách một người thợ cả nói chuyện với khách. Không tô vẽ. Tôi sẽ đi từ chuyện đo không gian, chọn loại gỗ, đọc thớ gỗ vân đẹp, cho tới kết cấu mộng âm dương mà nhiều xưởng làm ẩu hay bỏ qua. Đây là những kinh nghiệm chọn bàn ăn gỗ phù hợp không gian mà tôi đúc rút được từ chính những lần khách gọi lại phàn nàn, và cả những lần khách khen bàn dùng mười năm vẫn chắc như mới.
Đo không gian trước, chọn bàn sau
Nguyên tắc đầu tiên và cũng là sai lầm phổ biến nhất: khách chọn bàn trước rồi mới về đo phòng. Phải làm ngược lại. Bạn cầm thước dây, đo chiều dài và chiều rộng khu vực định kê bàn ăn. Sau đó trừ đi khoảng lùi ghế.
Khoảng lùi ghế bao nhiêu là đủ
Một người ngồi vào bàn rồi kéo ghế ra để đứng dậy cần tối thiểu 75cm tính từ mép bàn ra phía sau. Nếu phía sau ghế còn là lối đi lại thì cộng thêm 40 tới 50cm nữa. Nghĩa là mỗi cạnh bàn có người ngồi, bạn phải chừa ít nhất 75cm, lý tưởng là 90cm tới 1m.
Tôi lấy ví dụ thực tế. Phòng ăn rộng 2,8m. Bạn muốn kê bàn dài. Trừ hai bên mỗi bên 80cm để lùi ghế, bạn chỉ còn 1,2m cho bề ngang bàn. Nếu bàn rộng quá 1m2 là kê vào sẽ tức mắt, đi lại vướng víu. Nhiều khách không tính ra điều này, đến khi bàn giao mới tá hỏa.
Bàn tròn hay bàn chữ nhật
Phòng vuông hoặc phòng nhỏ dưới 12 mét vuông, tôi khuyên chọn bàn tròn đường kính 1m tới 1m2. Bàn tròn không có góc cạnh, đi lại thoải mái, ngồi bốn tới sáu người vừa đẹp. Phòng dài và hẹp thì bàn chữ nhật hợp lý hơn vì nó chạy theo trục dài của phòng. Phòng lớn trên 20 mét vuông thì bạn tha hồ chọn bàn dài 1m8 tới 2m2 cho sáu tới tám người.
Hiểu về phôi gỗ trước khi chọn loại gỗ
Nhiều khách hỏi tôi loại gỗ nào tốt nhất. Câu hỏi này chưa đầy đủ. Cùng một loại gỗ, phôi đóng khác nhau cho ra chất lượng khác nhau trời vực. Phôi gỗ là những thanh gỗ đã được xẻ, sấy và bào thẳng, chuẩn bị để ghép thành mặt bàn hoặc làm chân.
Gỗ nguyên khối hay gỗ ghép thanh
Mặt bàn ăn có hai kiểu làm chính. Một là gỗ nguyên tấm, tức là xẻ nguyên một khúc thân cây ra làm mặt bàn, giữ nguyên đường vân tự nhiên. Kiểu này đẹp, độc bản, nhưng giá cao và cần cây gỗ đủ lớn. Hai là ghép thanh, tức ghép nhiều thanh gỗ nhỏ lại với nhau bằng mộng và keo chuyên dụng.
Đừng nghĩ ghép thanh là kém. Một mặt bàn ghép thanh làm chuẩn còn ổn định hơn nguyên tấm vì các thanh gỗ đặt xen thớ nhau, triệt tiêu lực co ngót. Vấn đề nằm ở tay nghề xưởng. Ghép ẩu, keo dởm, sấy chưa tới độ ẩm thì vài tháng là hở mạch, cong vênh.
Độ ẩm phôi gỗ quyết định độ bền
Đây là điểm mấu chốt mà khách ít khi để ý. Gỗ mua về phải được sấy đạt độ ẩm 8 tới 12 phần trăm mới đóng được đồ. Gỗ tươi hoặc sấy dối, độ ẩm còn 18 tới 20 phần trăm, đóng ra bàn đẹp long lanh nhưng vài tháng sau trong môi trường điều hòa khô, gỗ tiếp tục co lại và nứt toác. Khi mua bàn, bạn cứ hỏi thẳng xưởng gỗ sấy độ ẩm bao nhiêu. Xưởng làm thật sẽ trả lời rõ ràng.
Chọn loại gỗ theo túi tiền và nhu cầu
Bây giờ tôi đi vào từng loại gỗ cụ thể mà xưởng tôi hay dùng đóng bàn ăn, để bạn hình dung được đâu là bàn ăn gỗ cao cấp, đâu là loại phổ thông vẫn dùng tốt.
Gỗ sồi Mỹ và sồi Nga
Gỗ sồi là loại tôi hay khuyên khách tầm trung. Vân gỗ sồi thẳng, sáng màu, thớ chắc, chịu lực tốt và ít cong vênh nếu sấy chuẩn. Sồi trắng nhìn hiện đại, hợp nhà trẻ. Giá phải chăng so với các loại gỗ quý. Nhược điểm là gỗ sồi hút ẩm, nên bàn sồi phải sơn phủ kỹ để nước không thấm vào thớ gỗ.
Gỗ óc chó
Óc chó là dòng cao cấp thực sự. Vân gỗ đậm, uốn lượn đẹp, màu nâu socola sang mà không cần nhuộm. Gỗ óc chó nặng, cứng, chống mối mọt tự nhiên rất tốt vì trong thớ gỗ có tinh dầu. Giá cao, một bộ bàn óc chó thật đắt gấp ba bốn lần bàn sồi. Nếu bạn đầu tư dùng lâu dài thì đáng đồng tiền.
Gỗ tần bì, gỗ cao su
Tần bì vân đẹp gần giống sồi, giá mềm hơn, thích hợp gia đình trẻ. Gỗ cao su ghép thanh là dòng bình dân nhất, nhẹ, giá rẻ, dùng tạm ổn nhưng độ bền không bằng các loại trên, thường sau bảy tám năm là xuống mã. Bạn muốn tham khảo thêm các dòng gỗ tự nhiên khác có thể xem tại shopdogo.com để so sánh vân và màu sắc.
Đọc thớ gỗ để chọn mặt bàn vân đẹp
Đây là phần thợ mới hiểu, khách thường bỏ qua. Cùng một khúc gỗ, xẻ theo hướng khác nhau cho ra vân khác nhau.
Xẻ tiếp tuyến và xẻ xuyên tâm
Gỗ xẻ tiếp tuyến cho vân núi, tức những đường vân hình chữ V hoặc hình ngọn lửa, nhìn rất bắt mắt. Nhưng loại vân này dễ co ngót theo chiều ngang, dễ cong hơn. Gỗ xẻ xuyên tâm cho vân sọc thẳng đều, không đẹp bằng vân núi nhưng ổn định hơn nhiều, ít cong vênh.
Kinh nghiệm của tôi khi ghép mặt bàn là kết hợp cả hai. Những thanh mép ngoài dùng vân thẳng để giữ form, những thanh giữa có thể xen vân núi cho đẹp mắt. Khi ghép, tôi luôn đảo chiều thớ các thanh liền kề. Thanh này thớ hướng lên thì thanh bên cạnh thớ hướng xuống. Cách này giúp mặt bàn cân bằng lực, không bị cong về một phía.
Tránh mắt gỗ chết và thớ xoắn
Khi chọn thanh gỗ làm mặt bàn, tôi loại bỏ những thanh có mắt gỗ chết, tức là mắt gỗ khô đen dễ bung ra để lại lỗ. Mắt gỗ sống màu nâu liền thớ thì giữ được, còn tạo điểm nhấn tự nhiên. Thớ xoắn cũng phải tránh vì khi bào dễ bị sờn, sau này lau chùi hay bám bẩn.
Kết cấu chân bàn và mộng âm dương
Mặt bàn đẹp mà chân bàn yếu thì cả bộ hỏng. Chân bàn ăn phải chịu lực xô ngang khi người ngồi tựa vào, chịu lực khi kéo bàn dịch chuyển.
Mộng âm dương là gì
Mộng âm dương là kỹ thuật ghép gỗ truyền thống. Thanh gỗ này khoét lỗ gọi là mộng âm, thanh kia đẽo phần lồi ra gọi là mộng dương, hai phần khớp vào nhau khít khịt rồi đóng chốt hoặc dán keo. Cách ghép này chắc gấp nhiều lần so với bắt vít hay đóng đinh trực tiếp.
Xưởng làm ẩu thường bỏ mộng, dùng bắn vít hoặc ke sắt cho nhanh. Nhìn bên ngoài thì giống nhau, nhưng dùng vài năm chỗ bắt vít bị lỏng, chân bàn lung lay. Bàn làm mộng chuẩn thì càng dùng càng khít vì gỗ nở ra ôm chặt mối mộng.
Kiểm tra chân bàn khi mua
Bạn cứ lấy tay lắc mạnh chân bàn theo nhiều hướng. Bàn tốt sẽ đứng im như bàn thạch, không phát ra tiếng cọt kẹt. Nếu lắc thấy rung, nghe tiếng khục khục là mối ghép chưa chắc. Bạn có thể tham khảo thêm về cách nhận biết đồ gỗ đóng chuẩn trong bài chia sẻ kinh nghiệm chọn nội thất gỗ của chúng tôi.
Chống mối mọt và độ bền lâu dài
Mối mọt là kẻ thù số một của đồ gỗ ở khí hậu nóng ẩm miền Nam. Có ba lớp phòng vệ.
Thứ nhất là chọn loại gỗ có khả năng kháng mối tự nhiên như óc chó, gỗ hương, gỗ căm xe. Những loại gỗ này trong thớ có tinh dầu và chất chát mà mối không ưa. Thứ hai là xử lý tẩm sấy. Gỗ trước khi đóng phải qua bể tẩm hóa chất chống mối rồi mới sấy khô. Thứ ba là lớp sơn phủ bề mặt bịt kín thớ gỗ, không cho mối xâm nhập từ ngoài vào.
Chọn loại sơn cho bàn ăn
Bàn ăn tiếp xúc thức ăn và tay người nên tôi khuyên dùng sơn gốc dầu tự nhiên hoặc sơn PU chất lượng an toàn. Sơn dầu lau bảo dưỡng dễ, thấm vào gỗ giữ được cảm giác mộc. Sơn PU tạo màng cứng bóng, chống nước tốt, dễ lau chùi hơn nhưng nhìn kém mộc. Tùy sở thích mà chọn. Tránh loại sơn công nghiệp rẻ tiền vì có thể ám mùi và bong tróc nhanh.
Chọn bàn ăn hợp với phong cách nhà
Bàn ăn không đứng một mình. Nó phải ăn nhập với tủ bếp, với sàn nhà, với bộ sofa phòng khách nếu nhà thông phòng.
Nhà hiện đại
Nhà thiết kế hiện đại hợp với bàn gỗ sồi sáng màu hoặc gỗ tần bì, chân bàn thẳng gọn, ít chi tiết chạm khắc. Đây cũng là các mẫu bàn ăn gỗ đẹp đang được nhiều gia đình trẻ chọn vì dễ phối đồ.
Nhà cổ điển và tân cổ điển
Nhà theo phong cách cổ điển thì bàn gỗ óc chó màu đậm, chân bàn tiện hoặc chạm hoa văn nhẹ sẽ hợp hơn. Màu gỗ đậm tạo chiều sâu, đứng cạnh tủ bếp gỗ tự nhiên rất ăn ý.
Số ghế và kiểu ghế
Chọn ghế cùng chất gỗ với bàn để đồng bộ. Ghế bọc nệm ngồi êm hợp gia đình ăn cơm lâu, ghế gỗ trơn dễ lau nhưng ngồi cứng. Số ghế thì đủ số người trong nhà cộng thêm một hai ghế dự phòng cho khách.
Bảy lưu ý sử dụng và bảo dưỡng thực tế
Mua bàn tốt mà dùng ẩu thì cũng nhanh hỏng. Đây là những điều tôi luôn dặn khách.
- Không đặt bàn ăn nơi nắng chiếu trực tiếp cả ngày, tia nắng làm gỗ khô, bạc màu và nứt.
- Không kê bàn sát cửa sổ hắt mưa, gỗ ngấm nước sẽ phồng rộp.
- Luôn dùng lót nồi khi đặt đồ nóng lên mặt bàn, nhiệt độ cao làm lớp sơn ố trắng.
- Lau bàn bằng khăn ẩm rồi lau khô lại ngay, không để nước đọng trên mặt gỗ.
- Sáu tháng một lần đánh một lớp sáp dưỡng hoặc dầu bảo dưỡng cho bàn sơn dầu để gỗ không khô.
- Không kéo lê bàn trên sàn, phải bê lên vì kéo làm bung mối mộng chân bàn.
- Nếu phát hiện mùn cưa nhỏ dưới gầm bàn thì kiểm tra ngay vì đó là dấu hiệu mối mọt, xử lý sớm mới cứu được.
Câu hỏi thường gặp
Bàn ăn gỗ tự nhiên và gỗ công nghiệp khác nhau thế nào
Gỗ tự nhiên là gỗ thật xẻ từ thân cây, bền, sửa chữa được, dùng chục năm vẫn đẹp. Gỗ công nghiệp là ván ép phủ bề mặt, giá rẻ hơn nhưng gặp nước dễ phồng, không sửa được, tuổi thọ ngắn. Bàn ăn hay tiếp xúc nước và thức ăn nên tôi luôn khuyên chọn gỗ tự nhiên.
Ngân sách bao nhiêu để có bàn ăn gỗ tự nhiên tốt
Bàn gỗ cao su hoặc tần bì cho bốn tới sáu người tầm giá phổ thông. Bàn sồi tầm trung. Bàn óc chó thuộc dòng cao cấp giá cao hơn nhiều lần. Bạn nên cân đối túi tiền và số năm dự định dùng để chọn cho hợp lý.
Làm sao biết gỗ đã sấy chuẩn
Cách đơn giản là hỏi thẳng xưởng độ ẩm gỗ. Xưởng làm thật có máy đo độ ẩm và trả lời rõ. Ngoài ra bạn gõ nhẹ vào mặt bàn, gỗ sấy khô cho tiếng đanh gọn, gỗ còn ẩm cho tiếng đục.
Bàn ăn gỗ ghép thanh có kém hơn gỗ nguyên tấm không
Không hẳn. Gỗ ghép thanh làm chuẩn còn ổn định hơn nguyên tấm vì triệt tiêu được lực co ngót. Vấn đề nằm ở tay nghề ghép và keo dùng. Ghép chuẩn thì bền ngang ngửa nguyên tấm mà giá mềm hơn.
Kết luận
Chọn được bộ bàn ăn gỗ ưng ý không khó nếu bạn nắm được vài nguyên tắc cốt lõi: đo không gian trước khi chọn bàn, hiểu về phôi gỗ và độ ẩm sấy, biết đọc thớ vân, kiểm tra kết cấu mộng chân bàn, và biết cách bảo dưỡng. Đó chính là những kinh nghiệm chọn bàn ăn gỗ phù hợp không gian mà tôi tích lũy suốt hai mươi năm trong nghề.
Nếu bạn còn phân vân giữa các loại gỗ hoặc muốn tư vấn kích thước hợp phòng nhà mình, cứ ghé Nội Thất Thái Bình tại 199 – 201 Nguyễn Thị Thập, Phường Tân Mỹ, Quận 7, TP Hồ Chí Minh. Tôi và anh em thợ luôn sẵn sàng đo đạc, tư vấn và đóng bàn theo đúng không gian thực tế của bạn.
